Báo Việt Nam
SACRAMENTO, California (NV) – Cử tri California thường thay đổi chính kiến về tội phạm và cách trừng phạt trong nhiều năm nhất là vào mùa bầu cử 2024 vừa qua. Để hiểu biết về tội phạm ở California tốt hơn, CalMatters đưa ra sáu thắc mắc cần giải đáp.
Vào năm 1994, cư dân California bầu cho các luật dành cho tội phạm nghiêm khắc hơn và ủng hộ luật cảnh cáo ba lần.
Sau đó 20 năm, gần 60% cử tri ủng hộ Prop 47, có mục đích giảm số tù nhân của tiểu bang bằng cách biến một số tội đại hình thành tiểu hình, và chi thêm tiền của tiểu bang vào cai nghiện và phục hồi sức khỏe tâm thần.
Và bây giờ sau một thập niên, cư dân California đang muốn đi ngược lại với những gì họ từng bỏ phiếu, xóa đi những thay đổi của Prop 47. Một khảo sát mới cho thấy nhiều cử tri ủng hộ Prop 36 trên phiếu bầu vừa qua, có mục đích tăng bản án cho những tội về tài sản và ma túy.
Dưới đây là sáu thắc mắc về tội phạm ở California và sự thật sau những thắc mắc đó.
Tội phạm đường phố gây khó khăn cho nhiều thành phố của California
Nếu tội phạm làm nhiều thành phố của California lâm vào khó khăn cho đời sống cư dân, điều đó có nghĩa là các thành phố đó dễ sống hơn trong vài thập niên trước vì tỷ lệ tội phạm thấp hơn.
Tuy nhiên, điều đó không phải là thật. Thông số năm 2023 cho thấy tỷ lệ tội phạm bạo lực là cứ 100,000 người có 511 tội xảy ra. Trong khi đó, tỷ lệ tội phạm bạo lực của năm 1992 cao hơn gấp đôi.
Tuy có tỷ lệ tội phạm cao, nhất là sau vụ tòa án không kết tội bốn cảnh sát viên tấn công nhà hoạt động Rodney King, nhưng Los Angeles vẫn nằm trong danh sách 50 thành phố đáng sống nhất Hoa Kỳ của tạp chí Money. Danh sách còn có các thành phố khác như San Francisco, Oakland và San Diego.
Tỷ lệ tội phạm bạo lực ở California giảm rất nhiều từ năm 1993 đến 2022, đến 47%. Lần cuối mà tiểu bang có tỷ lệ tội phạm thấp như hiện nay là năm 1970.
Tội phạm về tài sản cao nhất vào năm 1980, nhưng từ đó đến nay chưa bao giờ trở lại tỷ lệ đó, tuy đại dịch COVID-19 làm tỷ lệ tội về tài sản tăng.
Tuy nhiên, sự gia tăng tội tài sản trong đại dịch COVID-19 làm nhiều công ty bán lẻ và cư dân tại các thành phố lớn lo sợ, khiến Thống Đốc Gavin Newsom ký luật dễ khởi tố nghi can ăn cắp tài sản hơn. Những đạo luật đó còn giúp tạo ra Prop 36, tăng bản án cho trộm cắp và tội về ma túy, và Prop 36 đang được các biện lý cuộc cùng các công ty bán lẻ khắp tiểu bang ủng hộ.
California mở cửa nhà tù cách đây 15 năm, thả nhiều tội phạm ra đường
Hai thập niên nghiêm khắc với tội phạm là 1980 và 1990 gây ra nhiều khó khăn cho nhà tù ở California, nhất là không có chỗ trong nhà.
Thời điểm có đông tù nhân nhất là năm 2006, có đến 173,000 tù nhân, nhiều gấp đôi so với sức chứa.
Vào năm 2009, một ủy ban liên bang có ba chánh án tuyên bố nhà tù quá đông người là lý do gây ra nhiều vấn đề sức khỏe trong tù, và quyết định tiểu bang phải giảm 30% số tù nhân.
Quyết định đó tạo ra một thí nghiệm dài một thập niên của hệ thống công lý California. Nhờ giảm số tội được coi là đại hình lại, nhà tù ở California ngày càng ít tù nhân, trong năm nay còn 92,000, và sẽ tiếp tục giảm.
Điều đó có nghĩa là nhiều người bị giam ở các nhà tù hay nhà giam địa phương nhiều hơn cho những tội không bạo lực, không nguy hiểm và không mang tính chất tình dục, giúp giảm số tù nhân trong nhà tù tiểu bang.
Vào năm 2014, cử tri California bỏ phiếu thông qua Prop 47, biến một số tội tài sản và ma túy từ đại hình thành tiểu hình. Hiện nay, tiểu bang đang cân nhắc xóa đi những thay đổi đó qua Prop 36.
Đang có 17 tiểu bang và Cơ Quan Nhà Tù Liên Bang đang chứa nhiều tù nhân hơn sức chứa, và họ đang theo dõi California để có thể sử dụng cách giảm tù nhân của tiểu bang này.
Prop 47 là lý do chính khiến số tù nhân ở California giảm
Những người ủng hộ Prop 47 từng hứa hẹn đạo luật đó giúp tiểu bang tiết kiệm hàng tỷ đô la trong khi giảm được số tù nhân trong tù lại.
Trong một thập niên vừa qua, số tù nhân giảm ổn định, sau đó giảm nhiều trong đại dịch COVID-19. Một nghiên cứu của Học Viện Chính Sách Công Cộng California cho thấy COVID-19 là lý do làm giảm số tù nhân ở California nhiều hơn Prop 47.
Số tù nhân giảm 8% sau khi Prop 47 được thông qua. Từ năm 2014 đến 2019, số tù nhân giảm từ 135,000 còn 120,000, khoảng 11%.
Trong khi đó, lúc đại dịch COVID-19 đang nguy hiểm nhất là Tháng Ba, 2020 đến Tháng Hai, 2021, có số tù nhân giảm từ 123,100 xuống còn 94,600, khoảng 23%.
Luật súng của California không hiệu quả
Cử tri California luôn ủng hộ kiểm soát súng nghiêm ngặt, và luật súng ở California có thể nói là khó nhất Hoa Kỳ, từ thời gian đợi sau khi mua súng đến kiểm tra lý lịch đến cách giữ súng và cách lấy giấy phép.
Thông số về y tế cho thấy những luật về súng đang bảo vệ cư dân California. Trung Tâm Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết California có số người chết vì súng thấp thứ sáu Hoa Kỳ vào năm 2022.
Tại các quận hạt đô thị từ năm 1984 đến 2015, luật được mang súng ra ngoài và luật tự vệ bằng súng có liên quan đến số vụ án mạng bằng súng tăng, trong khi kiểm tra lý lịch trước khi mua súng và luật cấm người có tiền án sở hữu súng làm giảm số án mạng bằng súng.
Trung Tâm Luật Giffords, ủng hộ luật kiểm soát súng của California, cho tiểu bang này điểm tối đa về cách kiểm soát súng. Trong khi đó, Hiệp Hội Súng Trường Quốc Gia gọi California là tiểu bang tệ nhất cho những người sở hữu súng.
Không có án tử hình làm tội bạo lực gia tăng ở California
Đây là một tình trạng bất thường ở California. Tiểu bang có đến 623 tử tù, nhiều nhất Hoa Kỳ, nhưng không có người nào sẽ bị tử hình.
Lần cuối California tử hình tù nhân là năm 2006. Vào năm 2019, Thống Đốc Gavin Newsom đưa ra tối hậu thư cho biết tiểu bang sẽ không tử hình tù nhân nào ít nhất là trong khi ông còn làm thống đốc.
California vẫn giữ án tử hình vì cử tri muốn giữ bản án đó vào năm 2012, bỏ phiếu 53% muốn giữ. Cuộc bầu cử của năm 2016 có kết quả tương tự.
Một khảo sát của năm 2019 cho thấy 62% cử tri muốn bỏ án tử hình, thay vào đó là án tù chung thân.
Một nghiên cứu của năm 1999 cho thấy sau khi thực hiện án tủ hình vào năm 1992, tỷ lệ án mạng giảm một lúc, rồi tăng lên trong ít nhất bốn tháng. Vì vậy, các nhà nghiên cứu cho biết án tử hình không trực tiếp làm tội bạo lực tăng, nhưng cũng không làm giảm được.
Người nhập cư không có giấy tờ phạm tội nhiều hơn ở California
Ông Stephen Miller, cư dân Santa Monica và cố vấn cho cựu Tổng Thống Donald Trump, cho biết những người nhập cư không có giấy tờ đang phạm nhiều tội bạo lực, còn chỉ trích Phó Tổng Thống Kamala Harris cho phép những người đó vào Hoa Kỳ để “hãm hiếp và sát hại trẻ em.”
Tuy nhiên, suy nghĩ đó là sai lệch vì các nghiên cứu ở Texas đến California cho thấy những người nhập cư không có giấy tờ phạm tội ít hơn người sinh ra ở Hoa Kỳ.
Một nghiên cứu được xuất bản hai ngày sau buổi tranh luận tổng thống giữa ông Trump và bà Harris cho biết người nhập cư không có giấy tờ bị bắt chưa bằng một nửa người sinh ra ở Hoa Kỳ vì những tội bạo lực và ma túy, và chưa bằng 25% về tội tài sản. (TL) [kn]
