Từng bị bạn bè xa lánh, người thân sợ hãi, thậm chí nhìn thấy vòng hoa viếng dành cho chính mình khi vẫn còn sống, ông Đồng Đức Thành đã vượt qua những năm tháng tuyệt vọng vì HIV.
Tương lai khép lại sau 1 giấy xét nghiệm
Tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỏ địa chất, năm 1998, ông Đồng Đức Thành (hiện 50 tuổi, trú tại Quảng Ninh) được nhận vào làm việc tại một công ty than ở Quảng Ninh. Tương lai đang rộng mở, chàng thanh niên năm ấy chuẩn bị cho chuyến xuất ngoại đầu tiên trong đời, nhưng một kết quả khám sức khỏe khiến mọi thứ đảo lộn: Dương tính với virus HIV.
Không tin vào kết quả, ông Thành lên Hà Nội xét nghiệm lại, hy vọng có sự nhầm lẫn. Nhưng lần kiểm tra thứ hai, câu trả lời vẫn không thay đổi. Ông nhận ra mình có thể đã nhiễm HIV từ một lần quan hệ tình dục với bạn tình khi còn là sinh viên năm thứ nhất.
Cú sốc chưa kịp nguôi ngoai, ông được đại diện công ty “gợi ý” nghỉ việc với lý do giữ gìn sức khỏe, chữa bệnh. Từ một người trẻ đang có nhiều cơ hội phát triển, ông bỗng thấy tương lai phía trước khép lại.
“Tôi nghĩ mình sắp chết nên bao nhiêu tiền tiết kiệm được khi đi làm, tôi đều ‘nướng’ hết vào những bữa tiệc thâu đêm, suốt sáng”, ông Thành nhớ lại.
Nhưng mất việc chưa phải điều khiến ông đau đớn nhất. Khi gia đình biết chuyện, ông Thành phải đối diện với nỗi sợ hãi của chính những người thân yêu. Người thân không dám ăn chung bát đũa, không muốn con trai ngồi lên giường của mình.
Hiểu biết hạn chế về HIV thời điểm ấy đã biến căn bệnh thành nỗi ám ảnh, khiến những người xung quanh nhìn ông Thành bằng ánh mắt sợ hãi. Căn nhà vốn là nơi để trở về bỗng trở nên xa lạ, ông cảm thấy mình không còn được đối xử như trước.
Nỗi đau càng lớn khi bạn bè bàn tán rằng ông sắp chết vì AIDS. Có người thậm chí mua vòng hoa trắng mang đến nhà để viếng.
“Nhìn trong bụi cây, tôi thấy tụi bạn giấu vòng hoa có dòng chữ ‘Kính viếng hương hồn’. Tôi lặng người, thực sự muốn chết đi cho hết tủi nhục”, ông nghẹn giọng khi nhớ lại.
Vòng hoa ấy trở thành ký ức đau đớn. Ông đang sống, vẫn có những ước mơ chưa thực hiện, nhưng trong mắt một số người, cuộc đời ông dường như đã kết thúc.
Những lần về thăm họ hàng, ông Thành nhận ra ánh mắt dè chừng ngay khi mình bước vào nhà. Bữa cơm gia đình vốn là dịp sum vầy trở thành khoảng lặng nặng nề.
Rồi bạn bè cũng dần xa lánh. Có lần ông ghé quán cà phê quen thuộc, nhóm bạn đang trò chuyện bỗng im bặt rồi lặng lẽ đứng dậy rời đi.
Ông nhận ra mình bị đẩy ra khỏi vòng cuộc sống. Để mưu sinh, ông đã làm đủ nghề, từ chạy xe ôm đến dầm mình dưới suối đãi than trôi, đi lấy cát. Tuy nhiên, những công việc ấy cũng không kéo dài được lâu khi ông phải đối diện với sự kỳ thị.
Từ tuyệt vọng đến lựa chọn bước ra ánh sáng
Năm 2003, nhờ người quen giới thiệu, ông Thành được nhận vào làm tại Tổ chức CARE Việt Nam ở Hà Nội. Cơ hội ấy mở ra cho ông một hướng đi mới, dù những ngày đầu đầy bỡ ngỡ.
“Buổi đi làm đầu tiên, tôi không biết bật tắt máy tính. Được đi dự hội thảo tại Thái Lan, tôi chỉ biết nói mỗi một câu ‘OK’ bằng tiếng Anh”, ông nhớ lại.
Không ngại hỏi, ông bắt đầu tập đánh máy, giao tiếp, trình bày tài liệu, lập kế hoạch, viết báo cáo và tóm tắt chính sách. Ông chăm chỉ học tiếng Anh vì tin rằng đây là cách khiến cuộc đời thay đổi.
Từng ngày trôi qua, ông xây dựng lại sự tự tin. Công việc có thu nhập, mở rộng hiểu biết và gặp gỡ những người nhìn nhận ông bằng năng lực thay vì chỉ qua kết quả xét nghiệm HIV.
Cũng trong hành trình ấy, ông nhận ra trải nghiệm đau đớn của mình có thể trở thành điều hữu ích với người khác. Ông không muốn những người mới phát hiện bệnh phải đơn độc chịu đựng như mình ngày trước và quyết định công khai tình trạng nhiễm HIV.
Đứng trước hàng trăm người, cầm micro, lần đầu ông run rẩy cất lời: “Tôi là người sống chung với HIV”.
Đó là bước ngoặt trong cuộc đời người đàn ông này – chủ động lên tiếng, không muốn HIV tiếp tục là điều phải giấu giếm hay sự im lặng khiến định kiến tồn tại.
Bước ra khỏi bóng tối kỳ thị, ông Thành bắt đầu công việc viết bài tuyên truyền, chia sẻ kiến thức và câu chuyện của cộng đồng.
Ông không chỉ nói về kiến thức phòng, chống HIV/AIDS mà còn kể câu chuyện của chính mình để những người đồng bệnh được lên tiếng, được chia sẻ.
Nhìn lại cuộc đời mình, ông thừa nhận bản thân từng oán hận những người đã làm tổn thương mình. Nhưng đến nay ông đã buông bỏ, học cách nhận diện cảm xúc, gọi tên nỗi đau và chấp nhận những điều đã xảy ra.
“Mình không thể thay đổi quá khứ nhưng có thể lựa chọn cách sống ở hiện tại”, ông nói.
Nhìn lại hành trình của mình, ông Thành đúc kết điều quan trọng nhất bằng ba từ: “Nhận diện – hiện diện – đối diện”. Nhận diện tình trạng của bản thân, hiện diện trong cuộc sống với sự tự tin và giá trị riêng, đối diện với khó khăn bằng sự kiên cường.
Thông điệp ông muốn gửi đến những người trẻ không may nhiễm HIV rất giản dị: Đừng tuyệt vọng, đừng tự cô lập mình và đừng nghĩ cuộc đời đã kết thúc. Hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn, điều trị và nhận hỗ trợ cần thiết. Với điều trị phù hợp, người sống chung với HIV có thể sống lâu dài, khỏe mạnh và xây dựng cuộc sống có ý nghĩa.