Báo Việt Nam
Nhiều nhà quản lý cùng ngồi bàn cách để chấn chỉnh hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn như hát nhép, đàn nhép; cùng với đó là sự dễ dãi, thiếu trách nhiệm trong sáng tác, đặc biệt trước xu hướng sử dụng công nghệ AI ngày càng phổ biến.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội đổi mới nhưng cũng đối diện không ít thách thức về chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm sáng tạo. Đó là nội dung được nhiều chuyên gia, nghệ sĩ và nhà quản lý văn hóa tập trung trao đổi tại tọa đàm Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số.
Sự kiện do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức ngày 29/5 tại Hà Nội dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.
Hát nhép đang trở thành “căn bệnh” phổ biến
Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cho biết: Tọa đàm nhằm lắng nghe ý kiến của các nhà chuyên môn trong lĩnh vực âm nhạc, sân khấu, các nhà tổ chức – sản xuất chương trình nghệ thuật, các cơ quan quản lý hoạt động biểu diễn, ý kiến của cơ quan chỉ đạo văn hóa, văn nghệ.
Tiến sĩ, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương – Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam nhấn mạnh, văn học nghệ thuật luôn là thành tố quan trọng tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc và giữ vai trò đặc biệt trong đời sống tinh thần xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, đời sống nghệ thuật thời gian gần đây xuất hiện không ít biểu hiện lệch chuẩn, gây băn khoăn trong dư luận.
Theo ông Chương, nổi lên là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn như hát nhép, đàn nhép cùng với đó là sự dễ dãi, thiếu trách nhiệm trong sáng tác, đặc biệt trước xu hướng sử dụng công nghệ AI ngày càng phổ biến. Tọa đàm được tổ chức nhằm nhìn nhận thực trạng, phân tích nguyên nhân và tìm kiếm giải pháp để bảo vệ các giá trị chân – thiện – mỹ của nghệ thuật trong bối cảnh mới.
Một trong những vấn đề nhận được nhiều ý kiến thẳng thắn là tình trạng hát nhép trong biểu diễn nghệ thuật.
NSND Vương Duy Biên – Phó Chủ tịch chuyên trách Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam cho rằng hát nhép đang trở thành “căn bệnh” khá phổ biến ở nhiều chương trình nghệ thuật hiện nay, từ sân khấu thiếu nhi đến các sự kiện lớn. Theo ông, không ít đơn vị tổ chức đặt yếu tố an toàn lên trên giá trị nghệ thuật, lựa chọn bật băng thay vì để nghệ sĩ biểu diễn trực tiếp vì lo sợ sẽ phải chịu trách nhiệm khi có sự cố xảy ra.
“Ngay cả tiếng sột soạt của trang phục hay những nức nở, bỏ nhỏ của nghệ sĩ cũng đều là cảm xúc nghệ thuật. Nếu ngoài trời mưa gió nhưng âm thanh vẫn hoàn hảo như phòng thu khán giả sẽ nhận ra ngay đó là hát nhép” ông nói và cho rằng đây là thứ “nghệ thuật giả”, làm suy giảm giá trị của biểu diễn sân khấu.
Đồng quan điểm, NSND Trần Quốc Chiêm – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội nhận định, tính trung thực trong nghệ thuật không chỉ nằm ở việc hát live hay hát nhép mà còn thể hiện ở phục trang, đạo cụ và tổng thể ngôn ngữ biểu diễn.
Theo ông, nhiều chương trình hiện nay xuất hiện những yếu tố phục trang, tạo hình và ca từ lệch chuẩn, thiếu phù hợp với văn hóa và truyền thống dân tộc. NSND Trần Quốc Chiêm cũng nhấn mạnh vai trò của khâu kiểm duyệt cũng như công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với nghệ sĩ trẻ, bởi “không thể dùng trang phục hay hiệu ứng sân khấu để khỏa lấp sự cẩu thả trong biểu diễn; cảm xúc chân thực từ giọng hát mới là điều giữ chân khán giả”.
Ở góc độ sáng tác trong thời đại số, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong âm nhạc tiếp tục là chủ đề thu hút nhiều ý kiến trao đổi. Nhạc sĩ Giáng Son – người có nhiều năm hoạt động sáng tác và tham gia hội đồng giám khảo tại nhiều cuộc thi âm nhạc có những trăn trở từ thực tiễn nghề nghiệp.
Chị cho biết trí tuệ nhân tạo đang hiện diện ngày càng sâu trong đời sống âm nhạc và đặt ra nhiều thách thức đối với người làm nghề. Nhạc sĩ Giáng Son kể lại trải nghiệm khi tham gia chấm một cuộc thi âm nhạc có tác giả gửi tới 24 ca khúc do AI tạo ra khiến chị và cả ban giám khảo bất ngờ.
“Điều khiến tôi băn khoăn không chỉ là công nghệ mà còn là lòng tự trọng của người nghệ sĩ”, chị chia sẻ, đồng thời đề xuất cần sớm có quy định, chế tài rõ ràng nhằm hạn chế việc lạm dụng AI trong sáng tác và bảo vệ đạo đức nghề nghiệp.
NSND Tấn Minh: AI là xu hướng phát triển toàn cầu
Trong khi đó, NSND Tấn Minh – Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long đưa ra một góc nhìn dung hòa hơn. Theo anh, AI là xu hướng phát triển toàn cầu mà giới nghệ thuật không thể đứng ngoài cuộc, vấn đề cốt lõi là sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ thay vì để nó thay thế vai trò sáng tạo của con người.
Đối với câu chuyện hát nhép, anh nhìn nhận thực tế hiện nay tồn tại nhiều áp lực về kinh phí, yêu cầu kỹ thuật và tính chất của từng chương trình. Những sân khấu chính quy, bán vé nghiêm túc gần như luôn ưu tiên hát live, trong khi ở luồng giải trí hoặc các chương trình có cường độ vận động cao, vì lý do sức khỏe, nghệ sĩ dù không hát nhép hoàn toàn nhưng thường có sử dụng backtrack hỗ trợ.
Theo NSND Tấn Minh, việc hướng tới biểu diễn live 100% là cần thiết nhưng cần có lộ trình, chiến lược và sự thay đổi đồng bộ từ đơn vị tổ chức, ê-kíp sản xuất đến chính nghệ sĩ.
Phát biểu chỉ đạo tại tọa đàm, ông Trần Thanh Lâm – Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, văn học nghệ thuật là lĩnh vực đặc biệt tinh tế của văn hóa; nếu văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội thì nghệ thuật chính là “phần hồn” tinh túy nhất của nền tảng ấy. Đồng thời, ông nhấn mạnh công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần nâng cao chất lượng sáng tạo và làm thăng hoa cảm xúc nghệ thuật chứ không thể thay thế sự lao động nghiêm túc hay rung động chân thật từ trái tim người nghệ sĩ.
“Một nền nghệ thuật xây dựng trên sự dễ dãi, đánh đổi niềm tin của công chúng bằng những thủ thuật giả dối thì sớm muộn gì cũng sẽ bị đào thải”, ông nói.
Từ đó, ông Trần Thanh Lâm đề nghị các hội văn học nghệ thuật làm tốt hơn nữa vai trò “mái nhà chung”, tăng cường bồi dưỡng chuyên môn gắn với rèn luyện đạo đức nghề nghiệp; các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với môi trường số; các đơn vị tổ chức biểu diễn và truyền thông cần trở thành “người gác cổng” tận tâm, kịp thời, không vì lợi nhuận hay lượt tương tác mà cổ xúy cho những xu hướng dễ dãi, tuỳ tiện, hời hợt.
Đối với đội ngũ nghệ sĩ trẻ, ông kêu gọi không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và giữ gìn hình ảnh cá nhân trước công chúng. “Hãy để mỗi tác phẩm của các bạn là một viên gạch góp phần xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới: yêu nước, trung thực, trách nhiệm và sáng tạo”, ông Trần Thanh Lâm nói.
Châu Anh
