Báo Việt Nam
STOCKHOLM, Thụy Điển (NV) – Giải Nobel công bố hai khoa học gia được trao khôi nguyên về sinh lý học hoặc y khoa hôm Thứ Hai, 7 Tháng Mười vì khám phá ra microRNA, những mảnh vi mô trong vật liệu di truyền đóng vai trò như công tắc bên trong tế bào, giúp kiểm soát thời gian và hoạt động của tế bào, theo hãng tin AP.
Nếu các khoa học gia có thể hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động và cách điều khiển các tế bào, một ngày nào đó thế giới có thể chứng kiến các phương pháp điều trị bệnh tật hiệu quả, chẳng hạn như ung thư.
Công trình nghiên cứu của hai khoa học gia người Mỹ Victor Ambros và Gary Ruvkun “đang chứng minh bản chất trong cách thức phát triển và hoạt động của các sinh vật quan trọng ra sao,” theo hội đồng trao giải tại Stockholm.
Ban đầu, Ambros và Ruvkun quan tâm tới các loại gene kiểm soát thời điểm phát triển di truyền khác nhau, bảo đảm các loại tế bào phát triển đúng thời điểm.
Cuối cùng, khám phá của hai khoa học gia “tiết lộ một khuynh hướng mới trong quá trình điều hòa gene, điều cần thiết cho tất cả các loại sinh vật sống phức tạp,” hội đồng trao giải cho biết.
Người ta biết tới RNA nhiều nhất nhờ vai trò truyền tín hiệu hướng dẫn cách tạo ra protein từ DNA trong nhân tế bào tới các nhà máy tế bào vi mô thực sự tạo ra protein. MicroRNA không tạo ra protein, nhưng giúp kiểm soát những hoạt động tế bào đang thực hiện, trong đó có cả bật và tắt các loại gene quan trọng có nhiệm vụ tạo ra protein.
Nobel Y Khoa năm ngoái cũng được trao cho các khoa học gia khám phá ra cách thức điều khiển một trong những loại RNA đó, được gọi là RNA truyền tin hoặc mRNA, nay được dùng để tạo ra vaccine Covid-19.
Khám phá của Ambros và Ruvkun là một cuộc cách mạng và ban đầu được thí nghiệm trên giun; hai khoa học gia đặt mục tiêu kiểm chứng lý do vì sao một số loại tế bào không thể phát triển trong hai loài giun đột biến, thường được dùng làm mô hình nghiên cứu trong khoa học.
“Khám phá bước ngoặt của họ tiết lộ một nguyên tắc hoàn toàn mới về hình thức điều hòa gene, hóa ra lại rất cần thiết cho các sinh vật đa bào, trong đó có cả con người,” trích dẫn phần giải thích về tầm quan trọng của công trình nghiên cứu.
Nguyên lý đó vận hành suốt hàng trăm triệu năm và cho phép các sinh vật phức tạp tiến hóa, phần trích dẫn cho biết.
Ambros đang là giáo sư khoa học thiên nhiên tại Trường Y Khoa đại học University of Massachusetts, từng tham gia nghiên cứu tại đại học Harvard University. Nghiên cứu của Ruvkun được thực hiện tại Bệnh Viện Đa Khoa Massachusetts và Trường Y Khoa Harvard, nơi ông là giáo sư di truyền học.
Nghiên cứu về microRNA đặt nền móng cho những cách thức tiếp cận giúp điều trị các bệnh như ung thư vì mRNA hỗ trợ điều chỉnh cách thức hoạt động của gene trong tế bào loài người, Bác Sĩ Claire Fletcher, giáo sư giảng dạy ung thư học phân tử tại đại học Imperial College London cho biết.
Fletcher cho biết có hai lãnh vực chính mà microRNA có thể hữu hiệu: phát triển thuốc điều trị bệnh và đóng vai trò là chỉ số tham chiếu giúp phát giác bệnh tật, bằng cách theo dõi nồng độ microRNA trong cơ thể.
Eric Miska, nhà di truyền học tại đại học Cambridge University, cho biết khám phá của Ambros và Ruvkun thực sự ngỡ ngàng, đảo lộn những gì các khoa học từng thông hiểu từ lâu về cách thức hoạt động của tế bào.
Khám phá microRNA làm giới khoa học gia sửng sốt, Miska cho biết. Ông giải thích rằng hệ thống gene của con người có ít nhất 800 microRNA đóng vai trò quan trọng trong cách thức hoạt động của tế bào.
Miska cho biết vẫn còn những nghiên cứu khám phá vai trò của microRNA trong các bệnh truyền nhiễm như viêm gan và loại gene này cũng có thể hữu dụng trong việc điều trị các bệnh thần kinh.
Cho tới nay, các nghiên cứu có tầm vóc lớn nhất đang xem xét microRNA điều trị ung thư da hiệu quả tới mức nào, Fletcher cho biết, nhưng vẫn chưa có loại thuốc nào được chuẩn thuận. Fletcher dự đoán điều đó có thể thành hiện thực trong những năm tới, đồng thời nói thêm rằng phần lớn các phương pháp điều trị hiện tại đều nhắm vào các protein tế bào.
Buổi trao giải vào Tháng Mười Hai sẽ là lần thứ ba Ruvkun tham dự lễ trao giải Nobel tại Stockholm sau khi dự phần trong lễ trao giải cho khoa học gia cố vấn Robert Horvitz từng gặt hái thành tựu vào năm 2002, và sau đó là người bạn Jack Szostak, từng đoạt khôi nguyên năm 2009.
Ambros cho biết ông không trông mong giải thưởng này vì ông nghĩ rằng ủy ban Nobel từng chọn RNA cho giải thưởng năm 2006 trao cho những người bằng hữu của ông là Andrew Fire và Craig Mello.
Năm ngoái, Nobel sinh lý học hoặc y khoa được trao cho Katalin Karikó người Mỹ gốc Hungary và Drew Weissman người Mỹ vì những khám phá giúp điều chế vaccine mRNA chống lại Covid-19, đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát đại dịch.
Giải thưởng gồm có hiện kim trị giá 11 triệu kronor Thụy Điển ($1 triệu) từ di sản do khoa học gia sáng lập giải thưởng, nhà phát minh người Thụy Điển Alfred Nobel, để lại.
Giải Nobel tiếp tục trao cho lãnh vực vật lý vào Thứ Ba, hóa học vào Thứ Tư và văn chương vào Thứ Năm. Nobel Hòa Bình sẽ được công bố vào Thứ Sáu và Nobel Kinh Tế Học sẽ được công bố vào ngày 14 Tháng Mười. (TTHN)
